home > boek > Doe eens normaal

Doe eens normaal

Een psychische stoornis wordt omschreven en herkend aan de hand van symptomen: klachten en gedrag van mensen. Biologische oorzaken zijn niet bekend, al wordt er in de wetenschap hard gezocht naar ‘genetische sleutels’. Af en toe wordt een genvariant in verband gebracht met een psychische aandoening, maar er is geen gen of combinatie van genen bekend die kan vertellen dat je depressief of angstig zult worden, schizofrenie zult krijgen, ADHD zult ontwikkelen of autisme. Risicogenen verklaren evenveel als of zelfs minder dan omgevingsfactoren als sociaaleconomische klasse of gezinsinvloeden. Bovendien kunnen bij mensen met dezelfde genen (eeneiige tweelingen) verschillende genen tot expressie komen – zeg maar ‘aan’ of ‘uit’ staan –  en onder invloed van verschillende omgevingsfactoren een ‘positief’ of ‘negatief’ effect hebben.

 

Malou van Hintum brengt de stand van zaken in onderzoek naar psychische ziekten goed leesbaar en begrijpelijk naar voren. Ze schrijft over genetisch onderzoek, hersenonderzoek, denken over stress en psychopathologie, over de invloed van de baarmoeder en de opvoedmoeder, en ook over de vraag hoe het dan zit met de eigen verantwoordelijkheid. Kun je Robert M. de schuld geven van zijn pedoseksuele aanleg? Nee, maar wel van het feit dat hij naar die neiging gehandeld heeft en geen andere keuze heeft gemaakt!

Van Hintum vraagt zich af hoe modieus de labels ADHD, depressie en autisme zijn, want het lijkt alsof die steeds vaker worden gediagnosticeerd en er steeds makkelijker naar medicijnen wordt gegrepen. Ik vind het interessant hoe zij verbanden ziet tussen het vóórkomen van psychische ziekten (als depressie en ADHD) en maatschappelijke eisen in een steeds sneller veranderende wereld. Bijvoorbeeld in de huidige kennis- en diensteneconomie is er minder plek voor ‘moeilijke’ jongens, die daarom nu ook sneller dan vroeger tegen hun beperkingen op lopen.

Boeiend is ook het uitgebreide hoofdstuk over DSM IV (en V in ontwikkeling), het handboek dat gebruikt wordt om psychische aandoeningen mee te diagnosticeren. Van Hintum is kritisch over het nut van DSM-classificaties: heeft het met het oog op gezondheid en maatschappelijke noodzaak wel zin om symptomen te clusteren en daar een psychiatrisch etiket op te plakken? Het etiket doet er alleen toe voor de verzekeraar; de patiënt heeft het enkel nodig om, als hij disfunctioneert en professionele hulp nodig heeft om zijn leven weer op de rails te krijgen, die hulp betaald te krijgen. Een etiket zou daarom het laatste moeten zijn wat op iemands symptomen wordt geplakt, terwijl het nu meestal andersom gaat: de symptomen staan voorop, en niet iemands (dis)functioneren in het leven van alledag. Hoeveel last iemand van zijn symptomen heeft, hangt in belangrijke mate af van zijn directe omgeving en van de maatschappelijke context waarin hij moet functioneren (maar daar heeft de DSM nauwelijks oog voor).

Wat we afwijkend of ziek vinden, en wat we als normaal en gezond zien, is geen objectieve harde kennis, maar berust uiteindelijk op afspraken. Lichamelijke klachten zijn duidelijk te definiëren – een hartaanval, diabetes of een gebroken been zien er overal hetzelfde uit. In de psychiatrie bestaat tussen ‘volkomen normaal’ en ‘echt ziek’ een groot grijs gebied. Ook symptomen van schizofrenie bevinden zich in dat continuüm. Het is niet zo dat mensen met de diagnose schizofrenie kunnen hallucineren en de mensen zonder die diagnose niet. We zijn allemaal in staat om te hallucineren, als de omstandigheden maar extreem genoeg zijn. Hoe snel iemand gaat hallucineren, is behalve van zijn omgeving ook afhankelijk van zijn gevoeligheid daarvoor. En precies zo hebben veel mensen ‘een beetje ADHD’, of voelen zich ‘depri’. Dat hoort gewoon bij het leven, daar zijn we mensen voor. Als we allemaal honderd procent normaal waren, dat zou pas écht gek zijn, zo luidt de slotzin van het boek.

Warm aanbevolen!

 Leonie Zwetsloot

Malou van Hintum, Doe eens normaal – over zin en onzin van psychiatrische diagnoses,

Uitgeverij Bert Bakker, 2012

ISBN 978 90 351 3747 9 , € 18,95

 

Overige boekbesprekingen