home > boek > Ergens anders – Richard Russo

Ergens anders – Richard Russo

Het nieuwe boek van Richard Russo vertelt een autobiografisch familiedrama. De achterflap voorspelt dat dit ‘memoir’ veel bij de lezers zal losmaken, ‘omdat we nu eenmaal allemaal een moeder hebben of hebben gehad – zij het lang niet allemaal één met een obsessieve-compulsieve stoornis.’ Deze diagnose komt pas op het einde van het boek als een aap uit de mouw. Het verhaal zelf gaat vooral over een even trouwe als uitputtende relatie van een zoon met zijn moeder.

De Amerikaans-Hongaarse psychiater en systeemtherapeut Nagy baseerde zijn invloedrijke therapie op de idee dat het kind een natuurlijke loyaliteit aan zijn ouders heeft. Een kind is een leven lang iets (of alles?) verschuldigd aan degenen aan wie hij het bestaan te danken heeft. Wie een indringend beschreven voorbeeld van deze loyaliteit zoekt, leze het boek van Russo!

De titel van het boek slaat op de grote onrust die in Russo’s moeder huisde. Om te ontsnappen aan zichzelf zocht ze een leven lang naar een andere plek die nergens te vinden was. Haar zoon werd de nooit aflatende beschermheer van deze hopeloze onderneming. Waarom? Omdat kinderen nu eenmaal loyaal zijn? Maar Russo lijkt heel goed in te zien hoe zinloos zijn bijna grenzeloze inspanningen zijn en wat ze niet alleen van hem vragen, maar ook van zijn vrouw en kinderen.

Russo is een getalenteerd schrijver (hij won de Pulitzer Prize), maar waagt zich in zijn boek niet aan al te veel zelfanalyse. Tijdens het lezen ga je de moeder aardig begrijpen, maar de schrijver laat vooral vraagtekens achter. Is hij een leven lang zoon gebleven uit angst om een echte man en vader te worden? Was er een andere reden om zijn moeder zoveel ruimte te geven?

Misschien wordt het belangrijkste antwoord al heel vroeg in het boek gegeven. Op pagina 41: ‘Zenuwinzinking. Mijn hele jeugd werd ik geplaagd door dat woord, deels omdat mijn moeder er een kon krijgen, maar ook omdat ik begreep dat ik er misschien de oorzaak van zou zijn. Haar gezondheid lag in mijn handen.’ Ach, wat dringen vroege ervaringen en overtuigingen toch diep onze persoonlijkheid binnen en wat kunnen ze hardnekkig zijn!

Misschien is het juist wel mooi dat Russo zichzelf niet in analyse neemt. Zijn ‘memoir’ kan nu voor zich spreken. Misschien was het ook wel te pijnlijk voor de auteur om al te kritisch naar zichzelf te kijken. De dochter van Russo blijkt op het einde van het boek aan dezelfde stoornis als haar grootmoeder te lijden. Ik kan de gedachte niet onderdrukken dat dat wellicht verband houdt met een vader die vooral -en te lang- de schuldige zoon van een zieke moeder is gebleven.

 Okke Wisse, 10 maart 2014

 

 ISBN 9789056724689

Bruna Uitgevers, € 19,95

 

  

 

 

 

Overige boekbesprekingen