home > blog > KOPP-blog: schuld

KOPP-blog: schuld

Het is een eeuwige vraag in de psychologie, en als je kind van bent zelfs bij uitstek: erven wij mensen de kenmerken van ons karakter nou van onze ouders (nature) of worden we wie we zijn door onze opvoeding (nurture)? Natuurlijk werken deze twee op elkaar in, dat is inmiddels wel bekend. Maar in welke verhouding? Hoe komt het dat we zijn zoals we zijn, en waar we dat als negatief ervaren: wie is er schuldig? Vooral als het leven gemeen wordt, zoals wanneer we dierbaren hebben met psychische problemen, is het namelijk vaak fijn om schuldigen aan te wijzen. Maar wie is er schuldig aan mijn angstklachten, aan de schizofrenie van mijn moeder, aan de depressie van mijn zoon? Aan de verslaving van mijn ex-man?

Als ik ze zo op een rijtje zie, lijkt het onzinnig om over schuld te praten. Maar toch heb ik er jaren in vastgezeten. En niet alleen ik. Het is kennelijk comfortabeler om schuld te ervaren, van mijzelf of van een ander, dan om te accepteren wat er is. Namelijk: lijden. Het is de eerste ‘edele waarheid’ van de Boeddhisten: Er is lijden. Een open deur, denk je? Die open deur staat niet voor niets bovenaan de lijst van de ‘vier edele waarheden’ van het ‘achtvoudige pad’. Het is heel moeilijk om te accepteren dat we allemaal moeten lijden op zijn tijd. Je moet er kennelijk acht mysterieuze paden voor lopen en vier wijsheden doorgronden. En tijdens deze lange weg geef ik graag iemand de schuld. Of mezelf. Of beurtelings een ander en mezelf.

Is dat erg? Nee. Het is menselijk. En het is ook wáár. Er is schuld, net zoals er lijden is. We zijn allemaal schuldig aan het feit dat we leven. Waar gehakt wordt, vallen spaanders. En we zijn óók allemaal slachtoffer van de spaanders die een ander laat vallen en waar wij met onze blote voeten in gaan staan. We zijn allemaal feilbare mensen. De één wat feilbaarder dan de ander ja, sommigen laten in hun waanzin een spoor van vernieling achter. Sommigen steken hun spaanders actief in het hart van hun dierbaren. Het kan dan veel tijd kosten om te vergeven. Vooral als het je ouders waren en jij je identiteit hebt moeten bouwen op hun spaanders.

Ik ben op de harde manier wakker geschud. Na al die jaren mijn ouders te hebben verweten dat ik moet leven met angstklachten, word ik nu geconfronteerd met de depressie van mijn zoon. Volgens mijn eigen logica ben ik daar dus schuldig aan. Het is helemaal niet moeilijk om in die gedachte, en in de gevoelens die die oproept, te verzuipen. Het is zelfs verleidelijk, want het alternatief lijkt erger: accepteren dat ook ik spaanders heb laten vallen en dat ook mijn zoon deze gevoelige aanleg heeft – en die twee in een onbekende verhouding. Maar ik help hem niet als ik zelf verzuip. En trouwens, dat hoofdstuk heb ik al gehad. Ik doe niet meer aan schuld. Aan verantwoordelijkheid in het hier en nu, ja. En aan verdriet en rouw. Maar niet aan schuld.

Daarmee kan ik mijn omgeving langzamerhand bevrijden van mijn verwijt en mijn claim. Dat is fijn voor hen. Voor mezelf trouwens ook; het leven wordt er een stuk lichter van.

Kassandra Goddijn is medewerker bij Labyrint-In Perspectief en heeft daarnaast haar eigen coachingpraktijk voor volwassen KOPP, www.koppcoaching.nl.

20 maart 2014

Overige blogberichten