home > boek > Verdwaald in alle vragen. Een zoektocht na de zelfdoding van mijn broer

Verdwaald in alle vragen. Een zoektocht na de zelfdoding van mijn broer

Broer zoekt antwoorden

In 2008 pleegt Ernst, de broer van journalist Alje Kamphuis, zelfmoord. Hij is 48 jaar oud. Alje is geschokt. ‘Eerst is er het ongeloof, daarna ben ik verdrietig en woedend, vervolgens voel ik me machteloos en ontstaat er een schuldgevoel. Er doemen vragen bij me op die niet makkelijk verdwijnen. Natuurlijk gaan die over het waarom van de suïcide van Ernst en hoe hij tot deze daad is gekomen. Maar omdat het leven van Ernst vaak buiten mijn bereik bleef, wil ik ook graag meer over zijn persoon weten. Wie was hij nu echt?’

Het was al een jaar geleden dat Alje zijn broer voor het laatst had gezien. De familie wist dat Ernst psychiatrische problemen had – hij leed aan stemmingsstoornissen en had af en toe last van psychoses. Hoe slecht hij er in dat laatste jaar aan toe was, was hen echter niet bekend, laat staan dat hij dood zou willen. Alje gaat in gesprek met twee hulpverleners in de ggz die Ernst onder hun hoede hadden. De psychiater vertelt dat Ernst zijn ‘psychiatrische deel’ bewust niet aan de familie liet zien, hij wilde liever een succesvolle kunstenaar zijn. ‘Ik denk niet dat jullie meer hadden kunnen doen,’ zegt zij. Aan het eind van het concludeert Alje wel ‘dat ik er wel meer voor hem had kunnen en moeten zijn.’ Ik vraag me af of Ernst blij geweest zou zijn met een grotere betrokkenheid van zijn broer? Of zou hij dit als te dichtbij en daarmee onveilig hebben ervaren? Hoe tragisch (én herkenbaar) is het, dat psychisch lijdende mensen hun meest kwetsbare kant soms juist weghouden voor hun eigen familie.

 Alje Kamphuis probeert uit te zoeken waarom Ernst voor dit rigoureuze einde koos. Hij praat met vrienden, die hem vertellen over de muziek, over de kunst, over wat zijn broer voor hen betekende. Ze praten vol liefde over hem; dat doet Alje goed. Daarnaast leest hij notities, agenda’s en briefjes die verspreid liggen in het rommelige vieze huisje van Ernst. De aantekeningen tonen overduidelijk hoe hij met zichzelf en het leven overhoop lag. In stukjes en beetjes ontstaat een levendig beeld van Ernst.

Kamphuis maakt het breder dan een puur persoonlijk verhaal door ook met nabestaanden van andere suïcideplegers te praten – onder andere Xandra Brood (de weduwe van Herman Brood, die net als Ernst alcohol- en drugsverslaafd muzikant en beeldend kunstenaar was) en Kris, de broer van acteur Antonie Kamerling die in 2010 uit het leven stapte en aan depressies leed. Hij spreekt uitgebreid met Ad Kerkhof, hoogleraar klinische psychologie en gespecialiseerd in suïcidepreventie, over de (on)mogelijkheden die hulpverleners hebben als mensen rondlopen met zelfmoordgedachten. Hij praat met de vader van Martin Boonstra, een uitbehandelde psychiatrische patiënt met een sterke doodswens. Hij werd door zijn familie gesteund maar door de ggz gedwongen om door te leven. Martin Boonstra heeft zich ten einde raad toch voor de trein geworpen. Tenslotte komt ook de NVVE (Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde) aan het woord.

Ik hoop met Alje Kamphuis dat dit persoonlijke verslag door velen gelezen wordt en aanleiding geeft tot verder denken over mogelijkheden voor een humaan einde als mensen uitzichtloos en ondraaglijk lijden, ook als dit lijden ‘slechts’ psychisch is.

(Leonie Zwetsloot)

 Alje Kamphuis, Verdwaald in alle vragen. Een zoektocht na de zelfdoding van mijn broer.

Uitgeverij Van Praag

ISBN 978 90 490 2605 9

Overige boekbesprekingen