home > boek > Bemoeizorg – Jules Tielens en Maurits Verster

Bemoeizorg – Jules Tielens en Maurits Verster

Het is binnen de psychiatrie zeldzaam een boek onder ogen te krijgen dat, zoals het titelblad zegt, 0% wetenschap behelst. De beschreven benadering is bottum-up en gebaseerd op de praktijk.Het lijkt een tegenhanger van de vele evidence – of practisebased benaderingen die momenteel in zwang zijn.Het is geschreven door een psychiater en een psycholoog, beide werkzaam binnen de GGZ.

Het is bedoeld voor “iedereen die werkt met mensen met een chronische psychiatrische stoornis”. Het gaat dan ook over alle facetten van deze soort zorgverlening.

Hoewel onze doelgroep, de naasten, zelf geen zorgverleners zijn maar betrokkenen, is het een lezenswaardig werk met een soort nieuwe boodschap voor de psychiatrie in zijn geheel. Het is dan ook niet voor niets dat Jim van Os, een psychiater die vernieuwend werkt, het boek omschrijft als “eerste in zijn soort in Nederland”. Dat was in 2010, misschien heeft het inmiddels al wat vruchten afgeworpen.

Bemoeizorg is, zoals het woord al zegt, een vorm van zorg voor mensen die hulp nodig hebben maar die hulp niet accepteren; mensen vaak aan de randen van de samenleving. Wij komen ze allemaal tegen in het dagelijkse leven: daklozen, zwervers, mensen die voortdurend om geld vragen et cetera.

In tegenstelling tot de reguliere zorg in de GGZ staat bemoeizorg voor een actieve en assertieve zorg. Het is geen zorg  “tijdens kantooruren”, ook geen zorg met veel eenrichtingsverkeer maar een systemische variant, waarbij dus alle factoren én alle betrokkenen aan bod komen, óók de naasten dus.

Hierbij speelt communicatie, vanzelfsprekend, een belangrijke rol: “communicatie is niet wat jij zegt of bedoelt, maar communicatie is wat de ander denkt dat jij bedoelt”. Goed om over na te denken.

Het handelen is parallel, niet serieel, waarmee wordt bedoeld dat interventies niet achter elkaar maar tegelijkertijd moeten plaatsvinden waarbij leidend is wat de cliënt graag op dat moment van jou wil (of zou moeten willen). Natuurlijk is dat niet onbegrensd; het zou zelfs uiteindelijk tegen de cliënt zelf kunnen werken.

Bemoeizorg is niet geschikt voor alle zorgverlening: niet voor mensen met een lichte of geen psychiatrische stoornis, niet voor al te afhankelijke mensen want zij kunnen door de zorg nóg passiever worden. De auteurs streven ernaar mensen zo snel mogelijk hun eigen autonomie terug te geven: “wanneer iemand zelf iets kan, moet je stoppen dat van hem over te nemen”.

De gehele cyclus van zorg komt aan bod, van aanmelding, via diagnostiek tot behandeling, maar dit lijkt mij meer geschikt voor de zorgverleners zelf.

Wél relevant is de paragraaf over de familie of direct betrokkenen.

“Wie zorgt praat mee” is de stelling. Het is weliswaar geen wettelijk moeten (hoe vaak wordt het privacy-argument gehanteerd waardoor geen informatie beschikbaar komt) maar een moreel moeten. Zorgverleners moeten zich niet meer verschuilen achter hun beroepsgeheim. Als wij “mantelzorg” beschouwen als “officiële” vorm van zorg dan moet die mantelzorg ook meepraten, op zijn minst over praktische zaken. Het contact met de naaste(n) kan bovendien de cliënt een zetje in de goede richting geven. Bovendien, zo schrijven de auteurs, kan samenwerken met naasten “heel leuk zijn. Vaak heeft men een heel andere kijk op de zaak die je weer aan het denken zet”. Het gaat er dan wel om het vertrouwen van zowel de cliënt zelf als de naaste(n) te winnen en daarvoor moet je als zorgverlener soms allerlei verleidingstactieken en vaardigheden gebruiken. Maar als het lukt mensen iets beter met elkaar te laten omgaan, kun je tevreden zijn.

Het boek kent allerlei tegelwijsheden, zoals een psychoticus is zelden in de war, of niets is moeilijker dan het eenvoudige waardoor het ook een luchtigere sfeer oproept.

Al met al een vernieuwend maar ook prijzenswaardig boek dat standaard tot de vakliteratuur van alle GGZ-opleidingen zou moeten behoren.

Ik sluit af met het tegeltje eerst geven dan nemen!

Hein van der Hulst

Bemoeizorg, Eenvoudige tips voor moeilijke zorg, van Jules Tielens en Maurits Verster (2010)
ISBN: 978 90 5898 169 1
Uitgeverij De Tijdstroom Utrecht

 

Overige boekbesprekingen