home > blog > KOPP-blog: Overvraagd

KOPP-blog: Overvraagd

Het is weer oktober! De maand dat de blaadjes gaan kleuren en vallen. Dat kleuren, daar heb ik pas de laatste tien jaar oog voor. Eerder zag ik ze alleen maar vallen. Ondanks dat ik de schoonheid ervan tegenwoordig wél kan waarderen, is de herfst nog steeds niet mijn favoriete seizoen. Van oudsher is het ook de tijd waarin ik het heel druk heb en me standaard overvraagd voel. September, oktober en november zijn de maanden van de evenementen, cursussen, seminars en trainingen. Dit coronajaar is alles natuurlijk anders. Ik hoef niet veel te organiseren, te ondersteunen of anderszins hard te werken. En toch voel ik mij, net als in de jaren dat ik het werkelijk druk had, regelmatig overvraagd. Kennelijk komt dat gevoel dus niet alleen voort uit mijn tastbare taken.

Snauwen

Ik betrap mezelf op het verlangen om iedereen af te snauwen, het bijltje erbij neer te gooien en me af te zonderen. Ik wil ineens iedere dag uitgebreid in bad. En vooral geen verplichtingen, de dagelijkse boodschappen zijn me al teveel. Je overvraagd voelen terwijl daar ogenschijnlijk geen reden voor is, is een verschijnsel dat veel KOPP’ers zullen herkennen. Hoe zit dat?
Het begint met de simpele balans tussen draagkracht en draaglast. Als de draaglast hoger is dan de draagkracht, word je overvraagd. Maar waaruit bestaat die draaglast eigenlijk? Kennelijk niet alleen uit werk.

Emotionele draaglast

Alle kinderen starten hun leven met een geringe draagkracht en krijgen – als het goed is – ook geen lasten te dragen voordat ze daar oud en krachtig genoeg voor zijn. Waar het fysieke lasten betreft, zoals het sjouwen van stenen of het naaien van kleding, hebben we daar wetten voor gemaakt. Kinderarbeid is verboden. Waarom? Omdat dat de draagkracht van kinderen overvraagt.
Voor emotionele lasten zijn er geen wetten. Die kun je niet zien, en toen wij KOPP’ers kinderen waren, was er niet veel aandacht voor de vraag of emotionele overbelasting aan de orde zou kunnen zijn. Sommige mensen voelden dat wel, betrokken familieleden, leerkrachten of buren. Soms konden zij, door beschikbaar te zijn, onze draaglast iets verkleinen of onze draagkracht iets vergroten. Maar er is niets structureel geregeld voor kinderen die een te grote emotionele last dragen.

Winst- en verliesrekening

Maar waarom ervaar ik dat nú, als volwassene?
Een kind dat opgroeit in een gezin waarvan de ouders emotioneel onvoldoende stabiel zijn, zal altijd proberen dat tekort zelf aan te vullen. Ook al heeft het zelf nog niets om uit te putten. Het is een kwestie van overleving. Moeder natuur heeft dit wonderbaarlijk adequaat geregeld; kinderen beschikken over een soort emotionele winst- en verliesrekening. Dus toen wij vroeger een tekort moesten aanvullen zonder zelf de middelen te hebben, leefden we emotioneel op de pof. Om in betere tijden de rekening te gaan betalen.
Die rekening, die krijgen we dus op volwassen leeftijd voorgeschoteld. Als we veilig zijn. Niet zelden is dat pas na het overlijden van de ouder(s)!
En de rekening draagt kenmerken van die pof van toen.

Ontwikkelingsfasen

Dat zal ik uitleggen. Naarmate kinderen groeien, ontwikkelen zij zich volgens bepaalde ontwikkelingsfasen. Een baby die een te grote draaglast krijgt doordat de moeder emotioneel niet stabiel is, zal zich emotioneel afsluiten voor de ouder of juist het contact met zijn/ haar eigen lichaam (waarin immers die onhanteerbare angst huist) verbreken. Een baby kan nog geen last op zich nemen, die sluit eenvoudig iets af. Een eenjarige zal qua aandacht volledig gericht zijn op de behoeften van de ouder, een tweejarige zal zijn eigen wil opofferen en vooral meeveren, een driejarige gaat emotioneel zorgen voor de ouder, een vierjarige neemt de verantwoordelijkheid voor de emotionele stabiliteit in het hele gezin. Afhankelijk van hun verhaal zijn er veel KOPP’ers op al deze gebieden emotioneel op de pof hebben moeten leven, en dus als volwassene voor al deze dingen de rekening gepresenteerd krijgen. Zelfs voor dingen die tegengesteld zijn aan elkaar, zoals zich afsluiten en alle aandacht op de ander richten. Soms wint het één, soms het ander. Maar vaker zal je zoiets voelen als een innerlijk conflict; gassen en remmen tegelijk.
Het is op zich al doodvermoeiend om te leven met zo’n uitgeputte emotionele bron. En dan krijg je nog rekeningen gepresenteerd ook.

Blauwe envelop

Hoe ziet zo’n achterstallige rekening eruit? Je merkt dat je niet goed in contact kunt zijn met de ander, of dat je jezelf en je eigen emoties niet goed kunt voelen, of dat je doodmoe wordt van dat gas geven en remmen tegelijk. En bijna voor alle KOPP’ers geldt: dat je je verantwoordelijk voelt voor alles en iedereen. Voor het soepel reilen en zeilen van zaken en bovenal voor de emotionele stabiliteit van iedereen. Als je al deze verschijnselen gaat afpellen tot de kern (wat nog een hele klus is), kom je uit bij boosheid. Boosheid is namelijk het signaal dat je grenzen worden overschreden, en dat is wat er hier in de kern aan de hand is. Vandaar dat ik zelf de behoefte voel om te snauwen en me af te zonderen. Al deze verschijnselen zijn – zeg maar – de blauwe envelop. Dit signaleren is stap één. Daarna komt nog het uitpakken en betalen van de rekening.

Vreemde taal

Bij het uitpakken hoort een belangrijk inzicht.
De kinderen die wij waren, leefden emotioneel op de pof. We werden standaard overvraagd om de simpele reden dat er een tekort was. Maar iedere dag werd onze draagkracht een beetje groter; we groeiden immers op. Dus we namen er steeds iets bij aan draaglast. Overvraagd worden en toch steeds iets erbij nemen vinden wij daarom normaal. Als je opgroeit in een gezin waar Swahili gesproken wordt, vind je dat net zo normaal. Ook als volwassene denken we daar niet over na, we spreken eenvoudig onze moerstaal. Dus we passen onze draagkracht aan aan wat (wij denken dat) er gevraagd wordt. Net als vroeger, toen dat voor onze overleving nog noodzakelijk was.
Maar ja… je draagkracht aanpassen aan de draaglast, dat is de omgekeerde wereld. Ja, denk daar maar even over na! Voor een beetje KOPP’er is dat een hersenkraker. Net zo moeilijk als het leren van een vreemde taal, zeg maar.

Betalen!

Dit inzicht is essentieel voor de derde stap, de betaling. Je kunt er natuurlijk ook voor kiezen om de rekening niet te betalen. Maar dan blijven de enveloppen wel op je mat vallen. Naarmate we ouder worden, wordt onze draagkracht er niet groter op, dus de meeste mensen krijgen eerder meer dan minder last van de stress die overvraagd zijn met zich meebrengt.
Als het aankomt op het betalen van de achterstallige rekening (draaglast), betekent dat dat je middelen (draagkracht) óver moet hebben om dat nu te kunnen doen. In normaal Nederlands: als je aan verwerking gaat doen, moet je zorgen dat je daar de ruimte voor hebt. Je moet zorgen dat in het hier en nu je draaglast kleiner is dan je draagkracht. Alleen dan overvraag je jezelf niet. Overschrijd je je grenzen niet. Hoef je dus ook niet te dealen met (al dan niet vermomde) boosheid die gepaard gaat met iedere grensoverschrijding.

Absurd

Als ik mij iedere herfst overvraagd voel, betekent dat dus feitelijk: iets in mij is iedere herfst weer bang om niet te kunnen voldoen aan de hoge eisen die ik ooit aan mezelf moest stellen om te overleven. Waarom dat per se altijd in de herfst gebeurt, weet ik ook niet. Ik weet wel dat ik niet de enige ben. Deze herfst wordt bovendien gedomineerd door een tweede golf van nationale stress. Logisch; er heerst een levensbedreigende, besmettelijke ziekte. Die stress hangt zo dik in de lucht dat je hem kunt snijden, dikker dan het virus zelf als je het mij vraagt. Ik voel mij overvraagd omdat mijn systeem denkt dat ik nu mijn draagkracht moet gaan aanpassen aan de last van het IEDEREEN emotioneel stabiel houden. En haha, dat is zo groot dat het absurd wordt.

Het is nu een nationale uitdaging om ons te verhouden met de stress van levensgevaar. Iedereen moet zijn eigen rugzak dragen. Ik denk dat ik maar eens lekker in bad ga en dat ik vanavond een pizzaboer laat komen. Ik ben God niet!

Overige blogberichten